Çocuk psikiyatristi mi, çocuk psikoloğu mu?

Çocuğu için destek arayan ailelerin karşılaştığı ilk ayrım, çoğu zaman en kafa karıştırıcı olanıdır: Psikiyatriste mi gitmeliyiz, psikoloğa mı? İki meslek de çocukların duygusal ve davranışsal güçlükleriyle ilgilenir, iki meslek de görüşme yapar ve aileyle çalışır. Ancak eğitimleri, yetki alanları ve sundukları hizmetler birbirinden belirgin biçimde farklıdır. Bu farkı bilmek, hem zamandan tasarruf etmenizi hem de çocuğunuzun ihtiyacına en uygun yerden başlamanızı sağlar.

Çocuk ve ergen psikiyatristi kimdir?

Çocuk ve ergen psikiyatristi, altı yıllık tıp eğitiminin ardından çocukların ve gençlerin ruhsal sorunları üzerine ayrıca uzmanlaşmış bir doktordur. Hekim olduğu için tıbbi tanı koyabilir, gerekli gördüğünde kan tahlili ya da başka tetkikler isteyebilir, ilaç tedavisi başlatabilir ve izleyebilir, sağlık raporu düzenleyebilir.

Psikiyatristin değerlendirmesi, çocuğun ruhsal belirtilerinin yanı sıra bedensel sağlığını, gelişim öyküsünü ve olası tıbbi nedenleri de kapsar. Örneğin dikkat dağınıklığı yaşayan bir çocukta tiroid bozukluğu, uyku apnesi ya da işitme sorunu gibi nedenlerin dışlanması bu değerlendirmenin bir parçasıdır.

Çocuk psikoloğu kimdir?

Psikolog, psikoloji lisans eğitimini tamamlamış kişidir. Çocuklarla çalışan psikologların çoğu, lisans sonrasında klinik psikoloji, gelişim psikolojisi ya da çocuk ve ergen terapisi alanında yüksek lisans ve terapi eğitimleri alır. "Uzman klinik psikolog" unvanını, lisans sonrasında klinik psikoloji yüksek lisansını tamamlayanlar taşır.

Psikologlar psikolojik test uygular, terapi yürütür, ebeveyn danışmanlığı verir ve çocuğun gelişimini destekleyen programlar planlar. Hekim olmadıkları için tıbbi tanı koyamaz, ilaç yazamaz ve sağlık raporu düzenleyemezler.

Temel farklar bir bakışta

Hangi durumda psikiyatristle başlamak daha uygun?

Aşağıdaki durumlarda ilk başvuru noktası olarak çocuk ve ergen psikiyatristini düşünmeniz önerilir:

• Dikkat dağınıklığı ve aşırı hareketlilik ya da otizm gibi adı konması gereken bir tablodan kuşkulanıyorsanız
• Çocuğunuzun uykusu, iştahı, enerjisi ve ruh hâli haftalardır belirgin biçimde değiştiyse
• Kaygı ya da takıntılar günlük hayatı ciddi biçimde kısıtlıyorsa
• Daha önce terapiye başlandığı hâlde yeterli ilerleme sağlanamadıysa
• Okul, sınav ya da resmi bir işlem için sağlık raporu gerekiyorsa
• Çocuğunuz başka bir tıbbi tedavi alıyorsa ve ruhsal belirtiler bu tedaviyle ilişkili olabilirse

Hangi durumda psikologla başlamak uygun olabilir?

Bazı durumlarda tıbbi değerlendirme gerekmeden, doğrudan psikolojik destekle başlamak mümkündür:

• Boşanma, taşınma, kardeş doğumu gibi yaşam değişikliklerine uyum güçlükleri
• Hafif düzeydeki öfke, inatlaşma ve sınır koyma sorunları
• Ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusunda rehberliğe ihtiyaç duyması
• Hafif sınav kaygısı ve okul uyum güçlükleri
• Gelişim ya da zekâ değerlendirmesi için test ihtiyacı

Psikolog, değerlendirme sırasında tıbbi bir değerlendirme gerektiğini düşünürse aileyi bir çocuk psikiyatristine yönlendirir. Bu yönlendirme, iki meslek arasındaki iş birliğinin olağan bir parçasıdır.

İki meslek birlikte nasıl çalışır?

Pek çok çocuk, psikiyatrist ile psikoloğun omuz omuza çalıştığı bir planla en hızlı yol alır. Örneğin dikkat eksikliği tanısı alan bir çocukta psikiyatrist ilaç tedavisini yürütürken psikolog ebeveyn eğitimi ve beceri çalışmaları yapabilir. Kaygı bozukluğu olan bir ergen, psikologla bilişsel davranışçı terapiye devam ederken psikiyatrist belirli aralıklarla genel gidişatı değerlendirebilir.

Bu iş birliğinin verimli olması için iki uzmanın da birbirinin yaptığı çalışmadan haberdar olması önemlidir. Aile olarak sizin onayınızla bilgi paylaşılması, çocuğunuzun aynı hedefe yönelik tutarlı bir destek almasını sağlar.

Unvanları doğru okumak

Ruh sağlığı alanında karşılaştığınız unvanlar zaman zaman kafa karıştırıcı olabilir. "Pedagog", "aile danışmanı", "terapist" ya da "koç" gibi unvanlar aynı eğitim düzeyini göstermez. Seçim yaparken kişinin hangi lisans eğitimini aldığını, hangi alanda yüksek lisans ya da uzmanlık yaptığını ve çocuklarla çalışma deneyimini sormaktan çekinmeyin. Güvenilir bir uzman bu sorulara açıkça cevap verecektir.

Kararı kolaylaştırmak için kısa bir yol

Kendinize iki soru sorun. Birincisi, çocuğunuzda bir hastalık ya da gelişimsel bir durum olabileceğinden mi endişeleniyorsunuz? İkincisi, bu durum çocuğunuzun okulunu, uykusunu, arkadaşlıklarını ya da güvenliğini belirgin biçimde etkiliyor mu? İki soruya da cevabınız evetse psikiyatrist değerlendirmesiyle başlamak yerinde olur. Cevaplarınız hayırsa ve daha çok bir uyum ya da ebeveynlik sorusu üzerinde düşünüyorsanız psikologla başlamak uygun bir seçenektir.

Gelişim ve öğrenme alanındaki diğer meslekler

Çocuğun ihtiyacına göre sürece başka meslekler de katılabilir. Konuşma gecikmesi ya da artikülasyon güçlüğü varsa dil ve konuşma terapisti, okuma yazma güçlüğü varsa özel eğitim öğretmeni, motor beceri ya da duyusal sorunlar varsa ergoterapist devreye girer. Bu meslekler psikiyatrist ve psikoloğun yerini almaz; onların değerlendirmesiyle belirlenen hedeflere ulaşmak için birlikte çalışır.